สิ่งที่ได้รับจากการการเข้าร่วมอบรมในโครงการของธรรมาศรมธรรมมาตา

              ฉันเลิกมีปมด้อยและน้อยใจว่า ชาตินี้เกิดเป็นหญิง ไม่มีโอกาสได้บวชทดแทนบุญคุณพ่อแม่ บวชเรียนเพื่อทำให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์  ธรรมมาตาให้หลักทั้งภาคปริยัติและปฏิบัติอย่างสมบูรณ์  ถึงภายนอกจะไม่มีพิธีการบวช แต่ข้างในภายในใจนั้น ฉันได้บวชเรียนและปฏิบัติอย่างเอาจริงเอาจังตลอดมา ให้สมกับที่ชาตินี้ฉันได้มีโอกาสบวชแล้ว ได้มีโอกาสฟังธรรมะของพระพุทธเจ้า ให้สมกับที่ท่านอาจารย์พุทธทาสเตรียมทุกอย่างไว้ให้เพศแม่ได้มีโอกาสบวชเรียน ที่นี่มีความพร้อมทุกๆ ด้าน ขอยกตัวอย่างง่ายๆ เช่น เรื่องสถานที่ที่ไม่เพียงแต่มีความเย็นตาเย็นใจ ความรื่นรมย์ของธรรมชาติ และความสัปปายะเท่านั้น แต่สามารถรู้สึกได้ถึงความปลอดภัย แม้จะอยู่กันแต่ผู้หญิงล้วนๆ ก็ตาม แต่ไม่เคยมีอันตรายประการใดเกิดขึ้นที่ธรรมมาตาเลย

              บวชอยู่กับบ้านหรือสวนโมกข์ ธรรมมาตายังคงอยู่ในหัวใจฉันเสมอ แม้ว่ากลับบ้านไปแล้ว ไปทำงานแล้ว ฉันก็ยังคงไม่ลืมธรรมมาตา  ไม่ใช่ฉันร้องไห้ฟูมฟายคิดถึงที่นี่อย่างอาลัยอาวรณ์นะ  หากแต่เป็นการปฏิบัติตนของฉันต่างหาก ที่จะยังทำเหมือนเดิม มีหัวใจดวงเดิม เป้าหมายอย่างเดิม คือ ปฏิบัติเพื่อทำให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์  ฉันตั้งนาฬิกาปลุกตีสี่ เพื่อลุกขึ้นมาทำวัตรเช้า-สวดมนต์ นั่งสมาธิ และเดินจงกรม ทั้งๆ ที่ยังต้องออกไปสู้รบ เหน็ดเหนื่อยกับการงาน กับรถติด กับมลภาวะของเมืองกรุง ถ้าเป็นฉันคนเก่าคงเลือกที่จะนอนให้มากที่สุด ตักตวงความสุขจากการนอน แต่หลังจากมาปฏิบัติที่นี่ พอกลับไปบ้านฉันยังคงตื่นเช้า ตื่นเวลาเดียวกับคนที่นี่ ตามที่ท่านอาจารย์พุทธทาสเคยกล่าวไว้ว่า เป็นเวลาที่ดีที่สุด  พระพุทธเจ้าท่านก็ตรัสรู้เวลานี้ การปฏิบัติที่ไม่ผิดและทุกเวลาคือการปฏิบัติธรรม ตั้งแต่ตื่นนอน จนถึงเวลาพลบค่ำ ฉันจะเฝ้าระวังไม่ทำผิดศีลเป็นอันขาด (ฉันสมาทานศีล ๕ เมื่อออกไปอยู่ทางโลก) ทำให้เมื่อถึงเวลาก่อนเข้านอน เวลาจบกิจทุกสิ่งในแต่ละวัน ฉันจะนึกถึงคำของท่านอาจารย์ที่ว่า ไหว้ตัวเองได้ก็เป็นสวรรค์  คำๆ นี้ยังคงก้องอยู่ในใจฉันเสมอ เป็นกำลังใจในการเป็นสาธุชน เป็นคนรักศีล ไม่ให้ทำผิด ทำบาปอกุศลใดๆ และเกิดความละอายก่อนที่จะทำ ฉันยังคงนอนหันศีรษะมาทางธรรมมาตา (สวนโมกข์) ไม่เคยเปลี่ยน การก้มลงกราบก่อนนอนในทุกค่ำคืน คือการแสดงความเคารพรักและระลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระพุทธเจ้า ระลึกถึงพระคุณของท่านอาจารย์พุทธทาส  และระลึกถึงพระคุณของบุคลากรทุกท่านที่ทำให้มีธรรมาศรมธรรมมาตา

              สติสัพพัตถะ ปัตถิยา สติเป็นสิ่งจำเป็นยิ่งในทุกกรณี  ฉันยังคงเจริญสติตามหลักสติปัฏฐาน ๔ โดยวิธีอานาปานสติ ๑๖ ขั้น ฉันทราบดีว่า การเจริญสตินั้น จำเป็นต้องมีภาวิตาพะหุลีกะตา (คือ ทำให้มากทำให้ชำนาญ) และความต่อเนื่องเป็นสิ่งสำคัญยิ่งนัก เพราะฉะนั้น นอกเหนือจากการนั่งสมาธิและเดินจงกรมที่บ้านในช่วงเช้าและก่อนนอนแล้ว ฉันยังคงเจริญสติอยู่ทุกขณะ ที่นี่สอนการเจริญสติแบบอานาปานสติ ๑๖ ขั้น ท่านอาจารย์พุทธทาสกล่าวไว้ว่า เป็นวิธีปฏิบัติที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ และเป็นวิธีที่ปลอดภัยกับคนทุกจริต ทำง่าย และไม่เสียสตางค์ด้วย เพียงคุณมีลมหายใจคุณจะปฏิบัติได้ตลอดเวลา ทุกหนแห่ง แม้แต่ในขณะที่นั่งอยู่ในโต๊ะประชุมอันแสนเครียด ขณะโดนเจ้านายสั่งงานยากๆ หรือมากๆ ให้  หรือแม้แต่หลังเสร็จจากเพิ่งยิ้มหัวเราะสนุกสนานกับเพื่อนๆ  ทุกครั้งฉันจะกลับมาดูลมหายใจให้บ่อยที่สุดเท่าที่จะมีสติระลึกได้  ความต่อเนื่องทำให้การปฏิบัติมีความก้าวหน้า  ฉันตระหนักดีว่า เป็นสิ่งที่ยากมากในการใช้ชีวิตฆราวาสแล้วจะสามารถกลับมารู้ลมได้  กว่าจะสามารถมีสติสูดลมหายใจลึกๆ เข้าปอดกลับมารู้ลมกับเขาได้สักครั้งหนึ่ง ก็กินเวลาเป็นชั่วโมงเชียว ยิ่งงานเยอะๆ วุ่นๆ บางวันลืมกันไปเลย ตกเย็นนั่นแหละ เข้าห้องน้ำเพิ่งจะรู้สึกตัวได้สักครั้ง ฉันคิดว่าถ้าปล่อยไปอย่างนี้หนทางของนักปฏิบัติสมถะ-วิปัสสนาของฉันคงไม่ดีแน่ ฉันจึงหาเครื่องช่วยเจริญสติมาใช้ เป็นผู้ช่วยที่แสนดี เป็นเครื่องอิเล็กทรอนิกส์เล็กๆ  จะสั่นเตือนทุกสองนาที อันนี้ช่วยได้มาก คราวนี้แม้ชีวิตทางโลกจะแสนวุ่นวาย แต่ฉันก็สามารถเป็นสุขสงบเย็นได้ ชีวิตทางโลกมีเรื่องให้จิตตกได้มากมาย ขอยกตัวอย่างการปฏิบัติของฉันเมื่ออยู่ทางโลก เช่น เมื่อเริ่มๆ จะเป็นผู้หงุดหงิด จิตตกแล้ว ก็สูดลมหายใจลึกๆ  นำลมหายใจที่จำได้ว่าแบบนี้ทำให้ร่างกายฉันสงบ รำงับ ผ่อนคลายและเบาสบาย แถมแย้มมุมปากน้อยๆ ด้วย แค่นี้ฉันก็รอดที่จะเป็นผู้เครียดไปได้อีกคราวหนึ่งแล้ว  ผู้ช่วยเตือนสติของฉันจะสั่นเตือนทุกๆ สองนาที สองนาทีเป็นเวลาที่กำลังดี ไม่ถี่ไปจนทำให้เครียด เมื่อเวลาผ่านไปๆ ทำให้ร่างกายปรับสภาพเอง กำลังสติแข็งพอแล้ว จึงไม่ต้องพึ่งพาผู้ช่วยอีก แต่ถ้าวันไหนที่จิตใจว้าวุ่น ฐานของสติไม่แข็งแรง ระลึกลมหายใจได้ยาก ฉันก็จะพาเจ้าผู้ช่วยนี้ออกไปสู้โลกภายนอกกับฉันด้วย

           อีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญสำหรับการเจริญสติคือ ศีล ธรรมมาตาปลูกฝังให้ฉันเป็นคนรักศีล มีศีล  ที่ธรรมมาตาสมาทานศีล ๘ และศีลอุโบสถในวันพระ  (ศีลอุโบสถมี ๘ ข้อเหมือนศีลแปด เเต่ต่างกับศีลแปดตรงที่ข้อที่ ๖ ศีลแปดจะเป็น วิกาละโภชะนา เว้นจากการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล แต่ศีลอุโบสถจะเป็น เอกะภัตติกา มีอาหารวันหนึ่งเพียงหนเดียว) แม้กลับออกไปใช้ชีวิตฆราวาส ฉันยังคงรักษาศีลอย่างเคร่งครัด ยังไงก็ไม่ยอมผิดศีล ฉันสมาทานศีล ๕ เพราะศีลอีกสามข้อนั้นไม่สะดวกในการปฏิบัติที่บ้าน ยกตัวอย่างเช่น ข้อ วิกาละโภชะนา ฉันยังคงต้องตามใจคุณแม่ คือ ทำให้ท่านมีความสุข เมื่อฉันกลับมาตอนเย็นแล้วรับประทานอาหารที่ท่านเตรียมไว้ให้ และข้อ อุจจาสะยะนะ มะหาสะยะนา ไม่นั่งนอนบนที่นอนสูงและที่นอนใหญ่ ที่นอนหนาๆ นุ่มๆ  อันนี้ก็หลีกเลี่ยงได้ยากจริงๆ  เรื่องก็มีอยู่ว่า ฉันนอนกับคุณแม่ เมื่อคราวที่ฉันกลับไปบ้านแรกๆ ฉันลงไปนอนบนพื้น ทำให้คุณแม่รู้สึกว่าผิดปรกติ  ที่ธรรมมาตาสอนว่า ศีล คือ ความปรกติ ถ้าทำให้คุณแม่รู้สึกผิดปรกติ ก็จะแปลว่าผิดศีลล่ะสิ  เพราะเหตุดังนี้ ฉันจึงกลับมาทำเป็นกลางๆ แบบทางสายกลาง ยังไงก็ได้ขอให้คุณแม่สบายใจ ฉันก็สบายใจ  ศีล เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยเกื้อหนุนและส่งเสริมความเจริญก้าวหน้าในการปฏิบัติสมถะวิปัสสนา ยกตัวอย่าง บางวันที่ฉันต้องมีเหตุจำเป็น ทำผิดศีลข้อ ๔ คือ มุสาวาทา (พูดปด พูดหยาบ พูดส่อเสียด พูดเพ้อเจ้อ) ข้อพูดหยาบ พูดส่อเสียด พูดเพ้อเจ้อนั้น ฉันละได้แน่นอนอยู่แล้ว แต่ข้อพูดไม่จริงนี่น่ะสิ  ขนาดฉันยังไม่ได้ลงมือทำผิดศีลเต็มๆ เลยนะ ไม่ได้โกหกแต่ด้วยเจตนาอันไม่บริสุทธิ์ ฉันจึงพูดไม่หมดนี้ ทำให้จิตใจฉันไม่นิ่ง ไม่สงบเอาเสียเลย พอลงมือนั่งทำสมาธิตอนค่ำ จึงรวบรวมสมาธิได้ยากมาก ไม่สามารถรักษาจิต รักษาความสงบได้เท่ากับวันที่รักษาศีลบริสุทธิ์  

              สติเป็นสิ่งจำเป็นยิ่งในทุกกรณี คนภายนอกเห็นว่าฉันเปลี่ยนไป หลายคนมาถามว่า อะไรทำให้เธอเปลี่ยนไปมากขนาดนี้ บางคนก็ว่า สงบ เย็นเหลือเกิน ฉันไม่ทราบความเปลี่ยนแปลงภายนอกว่า ฉันดูแตกต่างจากฉันคนเดิมที่พวกเขารู้จักสักเพียงไหน แต่ภายในใจนี้ฉันรู้ดีว่าเปลี่ยนไป เช่น เมื่อมีเหตุการณ์มากระทบ ถ้าเป็นเมื่อก่อน ฉันคงหงุดหงิด คิดซ้ำไปซ้ำมา  เมื่อสติถูกทำให้เกิดมี ทำให้เจริญขึ้นทีละน้อยๆ ทำให้ฉันเริ่ม ทิ้งนิสัยหวงทุกข์ เรื่องเล็กเรื่องน้อยไม่เก็บมาวกวนอยู่ในใจ เหมือนแผ่นเสียงตกร่อง จบแล้วจบกัน ผ่านแล้วก็ให้แล้วกันไป การเจริญอานาปานสติทำให้เกิดมี ธรรมะสี่เกลอ ; สติ สัมปชัญญะ สมาธิ ปัญญา พูดง่ายๆ ว่า ถ้าเรามีธรรมะสี่เกลอมาช่วยได้ทันในแต่ละเรื่อง เราจะเป็นเพียงผู้ดูทุกข์ ไม่ต้องเป็นผู้ทุกข์  ฉันยังคงเป็นคนธรรมดาเป็นนักวิปัสสนามือใหม่ (ตามกำลังปฏิบัติ) ธรรมะสี่เกลอจึงมาช่วยฉันทันบ้าง ไม่ทันบ้าง มีไม่น้อยครั้งที่ขาดสติ สติมาไม่ทัน เผลอทุกข์  เครียด หงุดหงิด ไปแล้วบ้าง เเต่พอเวลาผ่านไปสติก็ตามมา ถึงจะมาช้าหน่อยแต่ก็ยังมา พอกำหนดรู้ว่าทุกข์  ก็จัดการสูดลมหายใจเข้ายาว สบาย ผ่อนคลาย ยิ้มเล็กน้อย คลายความตึงของกล้ามเนื้อใบหน้า แค่นี้ฉันก็ไม่เป็นผู้หวงทุกข์ หรือทุกข์ง่ายๆ กับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ เหมือนแต่ก่อน  ฉันยังมีวิธีละเหตุแห่งทุกข์อีกนะ เรื่องบางเรื่องถูกจริตกับวิธีไหน ฉันก็จะใช้วิธีนั้นจัดการกับมัน ยกตัวอย่างเช่น ระลึกถึงบททำวัตรเช้าที่ว่า สัญญูปาทานักขันโธ  ขันธ์ อันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่น คือสัญญา เมื่อขาดสติ จิตล่องลอยไปยึดมั่นถือมั่นคิดถึงอดีตอันทำให้จิตตก ตามติดมาด้วย สังขารูปาทานักขันโธ  ขันธ์ อันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่น คือสังขาร   คือ จิตกำลังปรุงแต่งต่อๆ ไปอีก ถ้าไม่มีเบรค คงใช้เวลานานกว่าจะหยุด ไม่หยุดง่ายๆ คงเพลินคงจมไปกับเครื่องเศร้าหมองเหล่านี้  ธรรมมาศรมธรรมมาตามีการสวดมนต์แปลทุกเช้าค่ำ สิ่งที่ติดตัวฉันมาก็คือ การจำบทสวดมนต์แปลได้  เมื่อเกิดเหตุที่จะเริ่มๆ ไปอาลัยอาวรณ์กับเรื่องราวที่มันผ่านไปแล้ว หรือเริ่มคิดพะวงอนาคต จะมีบทสวดมนต์เป็นตัวปัญญาที่ลอยเข้ามาช่วยเตือนสติฉันทุกครั้ง เช่น   อะตีตัง นานวาคะเมยยะ นัปปะฏิกังเข อะนาคะตัง บุคคลไม่ควรตามคิดถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้วด้วยอาลัย และไม่พึงพะวงถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง ฉันยังคงเป็นอีกนามรูปหนึ่งที่มักจมไปกับอดีต กังวลล่วงหน้าเกี่ยวกับเรื่องอนาคต จึงเตือนตัวเองด้วยบทสวดมนต์เสมอ  เป็นอีกวิธีที่ใช้ได้ดี เรียกสติกลับมาทัน ไม่ไหลไปเพลินไปกับความทุกข์ การสวดมนต์เป็นการเจริญสติอีกวิธีหนึ่ง ขอยกอีกตัวอย่างคือ ช่วงที่ฉันมีราคะจริตมากๆ จะแก้โดยการเจริญ กายคตาสติ (ในบทสวดมนต์ทวัตติงสาการปาฐะ) เพื่อให้เห็นความเป็นปฏิกูลว่า ร่างกายเรานี้เป็นที่รวมของสิ่งที่น่าเกลียด มีน้ำมูก น้ำลาย น้ำหนอง น้ำเลือด เป็นต้น  อีกทั้งการสวดมนต์ทำให้ได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า โดยการเจริญ พุทธานุสติ ธัมมานุสติ และสังฆานุสติ ซึ่งท่านอาจารย์พุทธทาสสอนไว้ว่า ควรระลึกถึง พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์นี้ไม่น้อยกว่าวันละ ๕ ครั้ง  ฉันปฏิบัติตามคำสอนของท่านอาจารย์ตั้งแต่อยู่ที่ธรรมมาตา จนเมื่อกลับไป ฉันยังคงปฏิบัติเหมือนเดิม ฉันสวดมนต์ไหว้พระเช้าค่ำ  แม้แต่ทุกมื้อที่จะลงมือรับประทานอาหาร จะต้องไหว้พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ ก่อนลงมือรับประทาน จนครอบครัวและเพื่อนเห็นบ่อยๆ จึงเริ่มชิน เห็นเป็นเรื่องปรกติ เขาถามฉันว่า เธอทำอะไร พอให้เหตุผลว่า  ฉันขอบพระคุณพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ที่ทำให้มีอาหารรับประทานในมื้อนี้ ก็ปรากฏว่ามีเพื่อนและพี่บางส่วนยกมือพนมไหว้ตาม  การเจริญสติโดยวิธีพุทธานุสติ ธัมมานุสติ และสังฆานุสตินี้ ให้ประโยชน์กับด้านจิตใจโดยตรง อย่างน้อยๆ ฉันจะละอายใจและเสียใจมากๆ ถ้าทำสิ่งที่ผิดลงไป เป็นเรื่องเดียวที่จะทำให้น้ำตาไหลได้  เช่น เมื่อเหตุการณ์ใดที่ หิริโอตตัปปะมาช้ามาก ทำผิดไปแล้วเพิ่งจะมารู้สึกตัวได้  ฉันจะถามตัวเองว่า นี่หรือผู้ที่ปฏิญาณตนว่าเป็น ศากยะบุตรี (บุตรสาวของพระพุทธเจ้า) ลูกศิษย์ท่านอาจารย์สวนโมกข์ เธอกล้าทำอย่างนี้หรือ สิ่งที่ได้คือ ฉันจะเกิดสัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ) เพียรที่จะละบาปอกุศลนั้น และเพียรระวังไม่ให้เกิดขึ้นอีก  ประการที่สองคือ รอบคอบ ไม่หุนหันพลันแล่นในการตัดสินใจอะไรเหมือนแต่ก่อน และมักจะไม่พลาดหรือพ่ายแพ้ต่อกิเลส  ท่านอาจารย์พุทธทาสสอนว่า มีอะไรให้ทูลถามพระพุทธเจ้าเสียก่อน  ประการที่สาม ไม่ค่อยกลัวอะไร ความกลัวน้อยลง ในบทสวดมนต์ที่ว่า ข้าพเจ้าเป็นทาสของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้ามอบกายถวายชีวิตนี้แด่พระพุทธเจ้า เมื่อปฏิบัติความถูกต้อง ไม่ว่าจะไปอยู่ที่ไหน ก็ไม่ต้องกลัวอะไร เพราะได้มอบร่างกายถวายชีวิตนี้ให้กับพระรัตนตรัยไปแล้ว

           การเจริญสติอีกอย่างหนึ่งที่ฉันปฏิบัติเป็นประจำตั้งแต่อยู่ธรรมมาตาก็คือ การเจริญ มรณานุสติ พระพุทธเจ้าสอนให้ไม่ประมาทต่อความตาย  แค่ชั่วขณะที่เราตักข้าวใส่ปาก หรือแค่ลมหายใจเข้ายังไม่ทันหายใจออกก็อาจตายได้  ก่อนที่จะมาเรียนที่นี่ฉันเคยแต่คิดว่า ความตายเป็นเรื่องไกลตัว เรายังอายุไม่มากและไม่ได้เป็นโรคอะไรร้ายแรง คนในครอบครัวก็แข็งแรงกันดี นี่แสดงถึงความเป็นผู้ประมาทต่อความตาย  พอได้มาเรียนที่นี่ ทุกวันนี้ฉันไม่ยอมเป็นผู้ประมาทต่อความตายแล้ว กลับมาตระหนักว่า ถึงเรายังอายุไม่มากนัก แต่แน่นอนเวลาของเราเหลือน้อยลงๆ เรื่อยๆ เรานับถอยหลังลงสู่ความตายทุกวันๆ และไม่อาจทราบได้ว่าจะตายเมื่อไหร่ ตายโดยวิธีใด การเจริญมรณานุสติอย่างสม่ำเสมอเป็นเหตุปัจจัยทำให้เร่งทำความเพียรอยู่ทุกขณะจิต ทุกเวลาคือการปฏิบัติธรรม จะไม่ยอมเสียเวลาไปกับเรื่องไร้สาระโดยเปล่าประโยชน์ อีก การเจริญมรณานุสติ ฉันปฏิบัติโดยระลึกถึงความตายบ่อยครั้งเท่าที่จะทำได้ รวมทั้งสวดมนต์บทพิจารณาสังขารก่อนนอนทุกคืน ฉันยังคงนอนสีหไสยาสน์เหมือนที่นี่สอน และจำลองการหลับในทุกคืนเป็นการตาย นอนหลับไปกับการสอนจิตให้เคยชินกับคำที่ท่านอาจารย์พุทธทาสสอนไว้ว่า เวลาตายคือเวลาปิดงบบัญชี เป็นวินาทีสำคัญให้นึกถึงดับไม่เหลือๆ เข้าไว้ ตกกระไดแล้วพลอยโจนไปเลย ฉันตระเตรียมไว้เผื่อเวลาที่ความตายมาถึงจริงๆ จะได้ระลึกทันท่วงที ฉันไม่ลืมที่จะบอกคุณพ่อคุณแม่เกี่ยวกับการเจริญมรณานุสติ โดยการให้ท่านดูและฟังเสียงจากซีดีที่เป็นเสียงท่านอาจารย์พุทธทาสพูดไว้เกี่ยวกับเรื่องนี้  ให้ท่านชินกับความตาย เห็นความตายเป็นเรื่องธรรมดา เป็นอีกหนึ่งสภาวธรรม ฉันไม่เพียงแค่ระลึกถึงความตายของฉันเท่านั้น แต่ตระหนักดีที่ว่ายังต้องทำเกี่ยวกับระลึกถึงความตายของคนรอบข้างและสัตว์เลี้ยงที่เรารักด้วย เพราะพอถึงเวลา เอาเข้าจริงอุปาทาน (ความยึดมั่นถือมั่น) คงได้คลายแล้วตามกำลังการปฏิบัติ  แม้ยังเสียใจอยู่ก็คงไม่มากเท่ากับไม่เคยระลึกนึกถึงเลย

              การทำงานคือการปฏิบัติธรรม กลับไปทำงานครั้งนี้ฉันมีความสุขกับการทำงานมากขึ้น ท่านอาจารย์พุทธทาสสอนหลายๆ อย่างเกี่ยวกับการทำงาน ท่านเน้นเรื่องนี้ไว้มาก ทำงานให้สนุก มีความสุขกับการทำงาน เมื่อสุขขณะทำงานก็เป็นสวรรค์แล้ว ไม่ต้องรอเงินเดือนออก  คำของท่านเหล่านี้เปลี่ยนให้ฉันมีสัมมาทิฏฐิ  (ความเห็นชอบ) จากที่ทำงานไม่สนุก ทำไปเครียดไป คอยนึกแต่ว่าเมื่อไรจะถึงเวลาเลิกงาน จะได้ไปเที่ยวกับเพื่อนๆ ไปหาอะไรอร่อยๆรับประทาน ไปหาเรื่องใช้สตางค์ตามกระแสโลกๆ ใครๆ เขาก็ทำกัน  จากการได้มาฝึกที่ธรรมมาตา ฉันได้ทำอะไรต่อมิอะไรที่ไม่เคยทำมาก่อน พูดให้เข้าใจกันง่ายๆ ว่า เด็กเมืองกรุงอยู่บ้านสบายๆ ไม่ต้องมาหยิบจอบ หยิบเสียม ขุดดิน ถอนหญ้า ปลูกต้นไม้ โดนยุงกัดเป็นแผลทั้งตัว เผาขยะ ซักผ้า ล้างจาน กวาดถู ล้างห้องน้ำ  แต่การทำงานที่นี่ฝึกฉันจนเกิดธรรมะอยู่ในเนื้อในตัว ปรับเปลี่ยนหัวใจฉันอย่างมากมาย ตัวอย่างคือ งานต่ำติดดินที่ฉันเคยดูถูกนี้ จริงๆ เเล้วเป็นสิ่งมีค่ามาก  ฉันเรียนวิชชาลดความเครียด คลายความจิตตกมาจากการทำงานเหล่านี้ เมื่อจิตมีเพื่อน คือการเคลื่อนไหวร่างกาย จิตจะละเครื่องเศร้าหมอง นิวรณ์ (เครื่องรบกวนจิต) ต่างๆ ทิ้งไป ธรรมมาตาสอนให้ฉันรู้ว่าจิตในขณะหนึ่งจะมีเพื่อน (อารมณ์หรือราวเกาะ) ของเขาได้เพียงอย่างเดียว และงานพวกนี้ใช้การเคลื่อนไหวร่างกายอย่างมาก ทั้งใช้กำลัง ได้เหงื่อ ทำให้ร่างกายสดชื่น ท่านอาจารย์บอกไว้ว่าเหงื่อ คือน้ำมนต์ พอกลับมาทางโลก ไม่ว่าจะทำงานติดดิน งานบ้าน ก็รู้สึกว่าสนุก มีความสุข ได้ธรรมะในขณะที่ทำ สำหรับฉันงานติดดิน งานบ้านเป็นงานที่ส่งเสริมไปในทางสละ ละ ตัวตน แตกต่างกับงานออกแบบเว็บไซด์  ถ้าทำๆ ไปโดยที่ฉันไม่ได้มาเรียนธรรมะที่นี่ก่อน มันคงเป็นงานที่ก่อเสริมเพิ่มอัตตา (ความเป็นตัวตน) อย่างมากทีเดียว เพราะเหมือนกับว่ามันต้องเก่งต้องดีเลิศ ทำเสร็จก็มานั่งโง่หลงภูมิอกภูมิใจว่างานของฉันนะ แถมยังมีตัวมานะ (ความถือดีมักเปรียบ) ว่างานของฉันดีกว่างานของเขา งานของฉันได้รับเลือก หรืองานของเขาจะดีกว่างานของฉันไหม แน่นอนความเครียดตามมาสารพัด หลังจากได้ยินได้ฟังว่าการทำงานคือการปฏิบัติธรรม และได้เรียนเรื่องอุปกิเลส (ที่ธรรมมาตานี้ จะให้ผู้ปฏิบัติเพียรเฝ้าดูอุปกิเลส ๑๖ ข้อ ว่าในแต่ละวันนี้มีอุปกิเลสข้อไหนเกิดขึ้นบ้าง มีมากมีน้อยเท่าไหร่ ให้ระวัง ให้เฝ้าดูและรู้จักมัน โดยทำเป็นเอกสารตารางให้ทุกคนตรวจสอบทุกวัน และส่งผู้ให้การอบรมตรวจทุกๆ วันโกน)  การทำงานออกแบบคอมพิวเตอร์กราฟิกนี้ เมื่อก่อนจิตฉันจะขึ้นลง ซัดส่ายไปมา ยึดมั่นถือมั่น ยิ่งทำก็ยิ่งยึดว่างานของเรา เครียดตลอดเวลา น่าสลดยิ่งนัก ทุกวันนี้ฉันปฏิบัติตามคำท่านอาจารย์พุทธทาส คือ ทำไปตามหน้าที่ มีแต่การกระทำ ไม่มีผู้กระทำ ทำเสร็จก็ไม่ได้ยึดมาว่างานเป็นของเรา มีหลายๆ ครั้งเผลอสติ แอบไปยึดมั่นว่างานสวยจริง งานของเราเองนะ หรือเครียดเพราะทำออกมาไม่ดี   ก็จะมีคำสอนของท่านอาจารย์คอยเตือนสติเสมอ ว่างจากตัวตน ว่างจากของตน ไม่ยึดมั่นถือมั่น พอจะเริ่มเปรียบเทียบกับเพื่อนร่วมงาน หรือเริ่มอิจฉา ก็จะนึกถึงอุปกิเลสที่เคยเรียนว่า นี่ตัวมานะ นี่ตัวอิสสา (ริษยา) และก็พยายามจะไม่มีมัน เพราะมันเป็นของน่ารังเกียจ ไม่ควรจะให้มีนอนเนื่องอยู่ในจิตใจ

              มากัดกินเวลากันเถิด เป็นอีกคำหนึ่งของท่านอาจารย์พุทธทาสที่ช่วยชีวิตฉันไว้อย่างมาก จากที่รีบทำอย่างหนึ่ง ใจก็ไปอยู่กับสิ่งที่จะทำในอนาคตเสียแล้ว ไม่เคยอยู่กับปัจจุบัน กับสิ่งที่เราควรจะให้ความสำคัญตรงหน้า ทำให้สิ่งที่ทำอยู่ในขณะปัจจุบันไม่ได้ประสิทธิภาพสูงสุด ก่อความเครียด เหมือนกับโดนเวลากัดกินอยู่ตลอดเวลา เจ็บปวดทุกข์ทรมานมาทั้งชีวิต แต่เมื่อได้ยินได้ฟัง มากัดกินเวลากันเถิด ของท่านอาจารย์พุทธทาส ทำให้ฉันมีความสุขอยู่กับปัจจุบัน ลมหายใจก็ปัจจุบัน อย่างเช่น เมื่อล้างจานก็เพื่อล้างจาน ทำงานชิ้นนี้ คุยกับคนๆ นี้ ก็ให้ความสำคัญกับสิ่งที่ทำ หรือบุคคลเฉพาะหน้า เมื่อเวลาผ่านไป ฉันไม่ต้องเสียใจอีกเลย เพราะแต่ละเวลาที่ผ่านไปฉันปฏิบัติต่อขณะจิต ต่อวินาทีนั้นดีที่สุดแล้ว  จิตมีราวเกาะคือ อานาปานสติ (ลมหายใจ) และในกิจกรรมการงานที่มีการเคลื่อนไหวของร่างกายชัดเจน เช่น การล้างจาน จิตก็มีเพื่อนคือการเคลื่อนไหว ส่งเสริมการพัฒนาในการเจริญสติ ไม่โดนเวลากัดกินเป็นทุกข์เหมือนชีวิตที่ผ่านมา

              เป็นอยู่อย่างต่ำมุ่งกระทำอย่างสูง ฉันเป็นอีกคนหนึ่งที่เคยเรื่องมาก อยู่ยาก และไม่เคยประหยัดเลย เรื่องราวเกี่ยวกับการประพฤติปฏิบัติของท่านอาจารย์พุทธทาส เมื่อได้ยินได้ฟังจากสวนโมกข์ ธรรมมาตาแล้ว ฉันไม่เคยลืมเลือน พอกลับไปฉันยังคงนำไปประพฤติปฏิบัติตามอย่างท่านอาจารย์ อันได้แก่ ความประหยัดและการเบียดเบียนธรรมชาติให้น้อยที่สุด  ตอนเข้ามารับการอบรมที่ธรรมมาตา ใครๆ จะบอกไว้ก่อนเลยว่า ไม่ต้องเอากระดาษทิชชูมาให้ใช้เป็นผ้าเช็ดหน้าแทน นิสัยความประหยัด ความไม่เบียดเบียนธรรมชาติให้หมดเปลืองไปด้วยความไม่จำเป็น ความเป็นอยู่อย่างง่ายๆ กินง่าย (สักแต่ว่าเป็นธาตุตามธรรมชาติเท่านั้น) นอนหมอนไม้ ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกแม้แต่พัดลม แม้จะร้อนหรือหนาว อยู่ได้โดยใจเป็นกลางไม่ทุกข์ ไม่กวัดแกว่ง แสดงถึงความเป็นอยู่ตามหลักโคตมีสูตร ในหัวข้อความเป็นผู้ไม่สะสมกองกิเลส มีความอยากอันน้อย สันโดษยินดีด้วยของมีอยู่ และเป็นผู้เลี้ยงง่าย  สิ่งเหล่านี้ได้หล่อหลอมฉันมาเรื่อยๆ จะเรียกว่า การเป็นอยู่ที่นี่หักดิบกับความเป็นอยู่ที่บ้านมากๆ ก็ได้  จนถึงวันที่ฉันกลับมาใช้ชีวิตทางโลก คราวนี้จึงกลายเป็นผู้อยู่ง่าย กินง่าย นอนง่าย ทุกคนคงทราบดีถึงความสะดวกสบายของคนเมืองกรุง เช่น แทบจะไม่เคยสัมผัสกับแสงแดดแรงๆ ไม่ต้องโดนยุงรุมกัด ถ้าร้อนก็มีเครื่องปรับอากาศ เดินทางไปไหนก็มียานพาหนะ สะดวก เครื่องปรับอากาศเย็นฉ่ำ อยากรับประทานอะไรหาซื้อได้แสนง่าย และมีเครื่องอำนวยความสะดวกนานาชนิด  กลับบ้านครั้งนี้ฉันจึงไม่ยอมพ่ายแพ้กับการหลงติดกับอภิชฌา (ความพอใจ) และโทมนัส (ความไม่พอใจ) อีก  ที่นี่สอนว่าเมื่อจิตเหวี่ยงซ้ายไปเท่าไหร่ ก็จะเหวี่ยงขวามากเท่านั้น เมื่อได้ฟังความจริงเช่นนี้ พบกับตนเลยว่าจริง ตอนฉันมาปฏิบัติแรกๆ อยู่ยาก อะไรๆ ก็ลำบาก แอบร้องไห้ก็หลายหน อาการภูมิแพ้ของคนเมืองกรุงที่สิงอยู่ในฉันเริ่มปรากฏออกมา ยกตัวอย่างเช่น ยุงรุมกัด แพ้ยุง แพ้น้ำจนเป็นเม็ดๆ อักเสบขึ้นเต็มผิวหน้าและหนังศีรษะ ลักษณะน่าเกลียดและเจ็บปวดยิ่งนัก เวลาแห่งการฝึกตนในช่วงแรกช่างหนักเหลือเกินสำหรับฉัน ตลอดทางฉันทุกข์มาก แต่บอกกับตัวเองว่าต้องสู้ ต้องมีขันติ (ความอดทน) วิริยะ (ความเพียร) แล้วจะผ่านไปได้ ความทุกข์ในตอนเริ่มก้าวแรกในการใช้ชีวิตแบบติดดิน แบบที่ท่านอาจารย์เรียกว่า อยู่อย่างต่ำ มุ่งกระทำอย่างสูงนี้  จึงเป็นเพชรในหัวคางคก เป็นครูที่ดีให้เราได้ขัดเกลากิเลส ได้ลดจำนวนอนุสัย (ความเคยชิน) ที่หนาแน่นในตัวเราออกไป  เมื่อชั่วโมงการปฏิบัติธรรมผ่านไปบวกกับการทำงานคือการปฏิบัติธรรม  เกิดเห็นสภาวธรรม เห็นความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป บ่อยครั้งๆ เข้า จึงทำให้ฉันกลายเป็นผู้อยู่ง่าย 

              เอหิปัสสิโก เป็นสิ่งที่ควรกล่าวกะผู้อื่นว่า ท่านจงมาดูเถิด หลายๆ คนที่เห็นภายนอกว่าฉันเปลี่ยนไป หน้าตาเธอใสขึ้น ดูผ่องใสนะ ไปทำอะไรมา จึงเป็นเหตุปัจจัยให้ใครต่อใครเข้ามาถาม ถึงเรื่องราวต่างๆ ที่สวนโมกข์ ธรรมมาตาที่ฉันเคยไปใช้ชีวิตอยู่เป็นอย่างไร บางคนก็มาเล่าว่าตนมีปัญหาอย่างนี้ๆ ควรจะแก้อย่างไร (โครงการพัฒนาชีวิตด้วยการใช้ปัญญาสอนให้รู้จักศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้นในแต่ละกรณีตามแนวอริยสัจ คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ก็คือ พิจารณาว่าปัญหาคืออะไร เกิดจากอะไร ต้องการแก้ปัญหา ด้วยวิธีใด จนสามารถนำธรรมะที่ได้เรียนนั้นไปใช้แก้ปัญหาต่างๆ ได้) นี่คือของฝากจากสวนโมกข์ ของฝากชนิดนี้ฉันเองก็นำมาใช้ได้และแจกจ่ายแบ่งปันให้กับคนรอบข้างได้ นั่นคือ ธรรมะต่างๆ ที่ได้ยินได้ฟัง ในขณะที่มาเรียนที่นี่ ตอนนี้ฉันไม่เคยเสียเวลาไปกับการพูดเพ้อเจ้อตลกให้ใครต่อใครขันเหมือนแต่ก่อน ถ้าฉันมีโอกาสฉันจะพูดแต่เรื่องที่เป็นประโยชน์กับผู้ที่สนใจ ผู้ที่มาถาม โดยไม่ลืมที่จะกล่าวที่มาที่ไปก่อน เช่นว่า พระพุทธเจ้าตรัสสอนอย่างนี้... ท่านอาจารย์พุทธทาสเคยพูดไว้ว่า... คุณป้าผู้ให้การอบรมในธรรมมาตาบอกไว้ว่า... ก่อนทุกครั้งไป เพราะแน่นอนไม่ใช่คำพูดของฉันเอง เป็นการอ้างอิงที่มีประโยชน์ต่อคนฟังด้วยและยังสามารถค้นคว้า หาอ่าน หรือฟังอย่างละเอียดจากต้นฉบับแท้ๆ ได้จากที่ไหน  แต่ถ้า  อันไหนมาจากประสบการณ์จริง ฉันก็จะกำกับไว้เช่นกันว่า ฉันเคยปฏิบัติตอนที่อยู่ที่ธรรมมาตา  เป็นอย่างนี้ๆ ยังไงก็ไม่พ้นสวนโมกข์ ธรรมมาตาสักที หลายคนอาจคิดว่าฉันนี่พูดถึงแต่คำซ้ำๆ พระพุทธเจ้า ท่านอาจารย์พุทธทาส คุณป้าที่ธรรมมาตา แต่ก็จริงนั่นแหล่ะ   นี้คือความสัจจริง ถ้าไม่ได้มาที่นี่ฉันก็จะไม่มีของฝากของดีจำพวกนี้ไปฝากพวกเขาแน่นอน   ขอยกตัวอย่างเช่น เธอต้องรู้ก่อนว่า เกิดมาทำไม  ฉันเคยถามหาคำตอบภายในใจตนมาตลอดชีวิต คนเราเกิดมาทำไม ท่านอาจารย์พุทธทาสเป็นผู้เฉลย คือ  คนเราเกิดมาเพื่อจะไม่ทุกข์ เกิดมาเพื่อได้รับสิ่งที่ดีที่สุดที่มนุษย์ควรจะได้ นั่นคือความพ้นทุกข์ (คือ ทำให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์หรือนิพพาน) ทำให้ชีวิตของนามรูปนี้ได้เป็นชีวิตเสียที ที่ไม่ต้องเร่าร้อนตามกระแสโลกไปเรื่อยๆ  ได้อยู่อย่างมีชีวิตชีวา มีความสุขสงบเย็นกว่าแต่ก่อนตามกำลังการปฏิบัติ  เมื่อใครทุกข์มากๆ และมาถามฉัน ส่วนใหญ่ฉันก็จะถามอย่างนี้กับเขาล่ะ ให้เขาได้หยุดคิดและเย็นลง มีอีกคำหนึ่งที่ฉันยังประทับใจไม่รู้ลืมและยังคงเตือนคนที่กำลังจมวนอยู่ในทุกข์  “เธอลองถามตัวเองบ่อยๆ สิว่า ชีวิตนี้เราจะเอาอะไร” คำพูดนี้ฉันได้ฟังมาจากคุณป้าผู้ให้การอบรมที่ธรรมมาตา เป็นคำพูดที่ช่วยเตือนสติฉันและเพื่อนฉันในทางโลกไว้ได้อีกหลายคน อีกคำหนึ่งของคุณแม่ ก เขาสวนหลวง “อีกไม่เกินร้อยปีก็ตายเน่าเข้าโลงแล้ว”

              สัพเพธัมมานาลัง อะภินิเวสายะ สิ่งทั้งหลายทั้งปวงอันใครๆ ไม่ควรยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นตนเป็นของตน นี่คือหัวใจของพุทธศาสนา คนเราทุกข์เพราะไม่ทราบความจริงอันนี้ จึงไปยึดธรรมชาติมาเป็นของเรา ฉันไม่เคยทราบมาก่อน อันนี้เป็นคาถาไล่ทุกข์จริงๆ และสิ่งที่ฉันไม่เคยลืมที่จะบอกกับผู้ที่สนใจ หรือเริ่มเรียนพุทธศาสนาก็คือ เขาเรียน ก ข ก กา พุทธศาสนากันที่ไหน ก ข ก กา ของพุทธศาสนา ต้องเรียนกันที่ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ  ความดับแห่งทุกข์พระตถาคตบัญญัติไว้ในร่างกายยาววาหนาคืบ ไม่ต้องเหนื่อยเรียนจนบินไปนอกโลกได้ เรียนกันข้างในกายใจนี่เเหละ “ลองเลิกอ่านหนังสือภายนอกแล้วหันมาอ่านหนังสือเล่มภายในใจเถิด” (นี้คือคำพูดที่ท่านอาจารย์พุทธทาสพูดไว้กับท่านอาจารย์รัญจวน อินทรกำแหง)

              คำบริกรรมไล่ทุกข์  มีของฝากจากสวนโมกข์อีกหลายๆ คำ ตถตา (เช่นนั้นเอง)  อตัมมยตา (กูไม่เอากะมึงแล้วโว้ย) อันนี้เอาไว้สำหรับคนที่ชอบคิดวนๆ เครียดง่าย ฉันก็แนะนำเขาอย่างนี้ว่า เอาคำท่านอาจารย์พุทธทาสไปบริกรรม (คือไปท่องบ่น) เรื่อยๆ เวลามีเรื่องอะไรมากระทบ ไม่ว่าจะเป็นว่างจากตัวตน ว่างจากของตน ไม่ยึดมั่นถือมั่น อันนี้ฉันเองใช้อยู่บ่อยๆ เช่น เวลานอนกลัวเข็ม กลัวมีดผ่าตัดอยู่บนเตียงถอนฟัน  ชีวิตวัยหนุ่มสาวเป็นธรรมดาที่จะเกิดทุกข์ร้อนจากเรื่องความรัก คนรักตีตัวออกห่างทิ้งกันไป ไม่มีเหตุมีผล คำพูดฮิตติดปากก็คือมักจะถามว่า ไม่เข้าใจเลย ทำไมเขาเป็นอย่างนี้ เขาไม่เคยเป็นอย่างนี้มาก่อน ทำไมเขาเปลี่ยนไป ทุกคนติดบ่วงอยู่กับความไม่รู้ (อวิชชา) ไม่รู้เรื่องธรรมชาติ ธรรมดาที่ทุกอย่าง (ยกเว้นนิพพาน) อยู่ภายใต้ กฎไตรลักษณ์ อนิจจัง ความไม่เที่ยง เมื่อไปบังคับอยากให้อะไรๆ เที่ยงจึงต้องทุกข์เป็นธรรมดา นอกจากอานาปานสติที่ฉันแนะนำให้เพื่อนๆ ทำ  บอกถึงนิยามคำจำกัดความให้ดูลมหายใจ  จิตในขณะๆ หนึ่งมีเพื่อนได้อย่างเดียวนะ เมื่อมีลมหายใจเป็นอารมณ์ เธอก็ไม่ต้องถูกทำร้ายจากการคิดถึงเขาคนนั้น คนที่ยังอยู่ภายใต้กฎอนิจจังนั้นแล้วล่ะ  หลายคนบอกว่า   ทำยากเหลือเกิน ไม่เห็นจะหายคิดเลย ทุกข์เหลือเกิน บีบหัวใจเหลือเกิน ฉันก็มักให้ของดีกับพวกเค้าไปท่องเอาๆ  ทำควบคู่กันไป ว่างจากตัวตน ว่างจากของตน ไม่ยึดมั่นถือมั่น  ท่องบ่นเอาไว้สลับกับ ดูจิตรู้จิตให้ติดต่อ (ที่ฉันเคยฟังจากคุณแม่ ก เขาสวนหลวง  ตอนมาบวชเรียนที่นี่) ให้เฝ้าดูลมหายใจ (อานาปานสติ) สิ่งหนึ่งที่ช่วยระงับความฟุ้งซ่านได้และควรทำเป็นกิจวัตรคือ สวดมนต์  มีรักที่ไหนมีทุกข์ที่นั่น ฉันจำได้ คุณป้าที่ธรรมมาตาบอกว่าจริงๆ คนเรามีรักเฉยๆ ไม่ทุกข์หรอก แต่ที่เราทุกข์เพราะมีอุปาทาน (ความยึดมั่นถือมั่น) เธอลองมารักพระพุทธเจ้าอย่างฉันสิ รับรองไม่น้ำตาตกแน่นอน การปฏิบัติธรรมทั้งหลายเหล่านี้เพื่อนฉันแต่ละคนนำไปใช้จนเกิดความผ่อนคลายความร้อนอกร้อนใจได้ตามกำลังการปฏิบัติ

              ยังมีอีกหลายคำที่คนรอบข้างเข้าใจผิด เพื่อนรุ่นน้องฉันคนหนึ่งกลัวคำว่า นิพพาน ถามว่าพี่ นิพพาน คำๆ นี้ ฟังแล้วน่ากลัวพิลึก ฉันก็ปรับทิฏฐิเขาเสียใหม่ว่า นิพพานไม่ได้แปลว่าตายนะ แต่นิพพานแปลว่าเย็น แล้วพวกเราที่ยังมีชีวิตอยู่กันได้ทุกวันนี้ก็เพราะคุณของพระนิพพาน เพียงแต่เราไม่รู้กันเอง อย่างเช่น เธอไปเที่ยวทะเลแล้วเกิดความเย็นโล่ง สบายอกสบายใจ นี่ก็คือภาวะของนิพพานเช่นกัน นิพพานมีสามระดับคือ นิพพานชิมลอง นิพพานชั่วคราว และนิพพานถาวร แม้ว่าเรายังไม่ถึงนิพพานถาวรเหมือนกับที่พระอรหันต์ท่านเข้าถึงกัน แต่เราก็สามารถทำให้เกิดมีนิพพานน้อยๆ แก่เราได้ หรือเรียกว่า นิพพุติ ที่แปลว่า ความเย็นอกเย็นใจ ถ้าเราปฏิบัติธรรม เราจะได้รับรสความเย็นอกเย็นใจ เป็นสุขแท้ที่สงบกว่า เย็นกว่า สุขแบบไหนๆ  ความสุขแบบทางโลกๆ นั้น ท่านอาจารย์ ใช้คำว่าสุก ก ไก่สะกด มันไม่ใช่สุขจริง แต่เป็นทุกข์อย่างหวาน

           ปัจจุบันเพื่อนฉันที่เคยใช้เวลาวันหยุดหรือหลังเลิกงานไปกับการท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ เปลี่ยนเป็นหันหน้าเข้าวัด ฉันไม่ลืมวันที่พาเพื่อนหนุ่มสาวของฉันไปกราบพระที่สอนการปฏิบัติธรรม วันแรกแห่งการเรียนรู้การปฏิบัติของพวกเขา เขาตั้งใจกันมากกับการเดินจงกรม นั่งสมาธิ ฟังธรรม เป็นภาพที่ฉันเองเห็นแล้วปลื้มใจยิ่งนัก

              พ่อแม่พี่น้องได้รับอานิสงส์ การเข้าวัดนานๆ มาบวชเรียน ทำให้ครอบครัวที่ไม่เคยเข้าวัดอย่างครอบครัวของฉันกล้าเข้าวัด มีทิฏฐิที่เปลี่ยนไป พี่สาวฉันเคยถามว่า ที่นั่นมีอะไรดี ทำไมเธอจึงไปอยู่นานๆ ไม่ลำบากหรือไง พี่ฉันเป็นนักวิทยาศาสตร์เธอเป็นคนเรียนสูง ไม่ยอมเชื่ออะไรง่ายๆ โดยเฉพาะถ้าเป็นน้องสาวแท้ๆ จะไปพูดอะไรทำนองว่า ตั้งหน้าจะมาอบรมฉันรึ ไม่มีทาง พี่ฉันจึงตัดสินใจหยุดลางานสั้นๆ ไปปฏิบัติธรรมซึ่งเป็นสถานที่ปฏิบัติที่มีเพียงผู้หญิงล้วนๆ เหมือนธรรมมาตา แต่ต่างตรงที่เดินทางไม่ไกล ไม่ต้องออกต่างจังหวัด ไม่ลำบากมาก เธอใช้เวลาช่วงสงกรานต์ที่คนส่วนใหญ่เมื่อได้วันหยุดยาวๆ จะใช้เวลาไปกับการท่องเที่ยว เธอเลือกที่จะเป็นครั้งแรกในการไปอยู่วัดปฏิบัติธรรม จนปัจจุบันนี้ ฉันได้พี่สาวคนใหม่ ใจเย็น มีศรัทธาแน่นแฟ้นในทางธรรม ส่วนน้องชายแท้ๆ ของฉันเปลี่ยนไปมาก ฉันไม่เคยตั้งหน้าตั้งตาพูดหรือบังคับให้คนในบ้านฟังธรรมะเลย แต่เขาเปลี่ยนของเขาเอง ฉันมีซีดีธรรมะที่บันทึกเสียงท่านอาจารย์พุทธทาสสั่งซื้อทางไปรษณีย์อย่างครบชุด น้องชายฉันเปลี่ยนจากตั้งหน้าตั้งตาเล่นวีดีโอเกมส์ เป็นนำซีดีธรรมะไปฟังเช้าบ้าง ก่อนนอนบ้าง ในห้องนอน จนอีกไม่กี่วันที่จะถึงนี้เขาตัดสินใจบวชเรียนที่วัดชลประทานฯ  หลานชายฉันอายุสิบสองขวบ สามารถอ่านหนังสือธรรมะเล่มโตๆ ที่ฉันเองใช้เวลาอ่านนานมากจบภายในหนึ่งสัปดาห์ แถมเมื่อเวลาฉันลองถามเพื่อทดสอบเขาว่า หัวข้อธรรมนี้คืออะไร มีอะไรบ้าง ยังสามารถตอบได้อย่างฉะฉาน  ฉันนำดอกไม้มาไหว้พระสม่ำเสมอ พระที่บ้านคือ คุณพ่อ คุณแม่ และคุณแม่ที่เลี้ยงฉันมา ฉันยังนอนกับคุณแม่และสวดมนต์แปลอยู่ข้างๆ ท่านทุกคืน วันเสาร์ อาทิตย์ฉันจะไปนั่งสมาธิ ฟังเทศน์ เรียนธรรมะ ที่วัดญาณเวศกวัน ฉันจะไม่ขับรถไปเองตามลำพัง แต่จะให้คุณพ่อคุณแม่ไปส่ง นี้เป็นอุบายในการชวนท่านเข้าวัด ได้รับความสงบเย็นจากวัดและได้สนทนากับพระสงฆ์ผู้มีอินทรีย์ผ่องใส จริยวัตรงดงาม และได้ทำบุญ ทำสังฆทานตามโอกาส ท่านรักฉัน ฉันจึงใช้ความรักนี้ให้เป็นประโยชน์  เมื่อท่านได้เป็นผู้พาฉันมาทำในสิ่งที่ฉันชอบฉันสนใจ อานิสงส์ที่ได้รับคือ ความสุข สงบ และเย็นใจออกมาทางแววตาและสีหน้าของท่าน

           ฉันคงไม่สามารถบรรยายประโยชน์ที่ได้รับจากการบวชเรียนที่นี่ได้หมด บอกได้แค่ว่า ธรรมาศรมธรรมมาตาเป็นสิ่งที่ดีที่สุดที่ท่านอาจารย์พุทธทาสได้มอบไว้ให้เพศแม่

มยุรา วิไลนำโชคชัย (มะยม)

โครงการฝึกอบรมตนเพื่อความมีชีวิตพรหมจรรย์ที่หมดจดงดงาม รุ่นที่ ๙ ปี ๔๖ (อายุ ๒๓ ปี)

โครงการพัฒนาชีวิตด้วยการใช้ปัญญา รุ่นที่ ๒ ปี ๔๗

โครงการอาจาริยบูชา ปี ๔๗